Convivencia Escolar en Galicia

Plataforma integral que sintetiza a normativa, os procedementos, as ferramentas e os recursos para a xestión da convivencia nos centros educativos de Galicia, enmarcada na Estratexia Galega de Convivencia Escolar 2025.

Imaxina ese profesor da túa nenez ou adolescencia que sempre che resultaba agradable lembrar. Que é o primeiro que che veu á mente?
— María Varas Mayoral
⚖️
Marco Legal
Lei 4/2011

Convivencia e Participación

📜
Desenvolvemento
D. 8/2015

Decreto do 8 de xaneiro

📖
Guía 2026
PEA+ECA

Abordaxe educativa

💚
Benestar
Orde 2023

Coordinadora Benestar

Tres piares fundamentais

Seguindo a Torrego e Monge (2021), tres soportes entrelazan o didáctico e o organizativo para xerar un cambio profundo na escola:

🤝 Convivencia

Modelo proactivo: a convivencia é un fin en si mesma. Xustiza restaurativa, reparación e reeducación fronte ao modelo punitivo.

🗳️ Participación

Implicación de toda a comunidade educativa: alumnado, familias e profesorado na toma de decisións compartidas.

♿ Inclusión

Deseño universal de aprendizaxe, equidade, respecto á diversidade e abordaxe integral das condutas.

💡
Cambio de mirada: Esta guía propón entender a conduta como fenómeno complexo, multicausal e cun propósito comunicativo. O conflito é unha oportunidade de aprendizaxe, non un problema a eliminar.

Navegación rápida

PEA Proc. Educativo de Acompañamento

O diagrama de fluxo para abordar conflitos e condutas desde un enfoque educativo integral.

ECA Exploración, Comprensión e Abordaxe

Ferramenta para analizar factores da aula, familia, centro e persoais que inflúen na conduta.

PROC. Procedemento Corrector

Fases do expediente: conciliado vs. común, prazos, medidas provisionais e resolución.

PROT. Acoso e Ciberacoso

Protocolo de prevención, detección e tratamento das situacións de acoso escolar.

Lexislación Vixente

A convivencia escolar en Galicia regúlase mediante un conxunto normativo que abrangue desde leis orgánicas estatais ata normativa autonómica específica.

Normativa Autonómica Principal

📘 Lei 4/2011, do 30 de xuño

De convivencia e participación da comunidade educativa. É a norma marco que regula integramente a convivencia nos centros educativos de Galicia. Establece no seu artigo 10.1 que o proxecto educativo incluirá un plan de convivencia con actuacións preventivas, reeducadoras e correctoras.

📗 Decreto 8/2015, do 8 de xaneiro

Desenvolve a Lei 4/2011. Regula en detalle as condutas contrarias á convivencia (arts. 38 e 42), as medidas correctoras (arts. 39 e 43), o procedemento corrector (arts. 46-55), incluíndo o procedemento conciliado (art. 50) e o común (art. 52). O art. 47.2 é fundamental: obriga a ter en conta a idade, circunstancias persoais, familiares ou sociais.

💚 Orde do 23 de agosto de 2023

Figura da Coordinadora de Benestar e Protección. Regula as funcións e a formación da persoa coordinadora de benestar nos centros educativos.

📙 Decreto 229/2011

Plan Xeral de Atención á Diversidade (PXAD). Regula a atención á diversidade que se conecta directamente coa resposta ás condutas desde unha perspectiva inclusiva.

Normativa Estatal de Referencia

LOMLOE

Lei Orgánica 2/2006, modificada pola L.O. 3/2020. Principios: dereitos da infancia, calidade educativa, equidade, flexibilidade e educación para a convivencia.

L.O. 8/2021

De protección integral á infancia e á adolescencia fronte á violencia. Obriga á creación da figura de coordinadora de benestar nos centros.

L.O. 6/2022

Complementaria da Lei 15/2022, integral para a igualdade de trato e non discriminación. Modificación do Código Penal.

Lei 2/2014

Do 4 de abril, pola igualdade de trato e non discriminación de persoas LGTBI en Galicia.

📎
Convenio Europeo: Convenio Europeo sobre o Exercicio dos Dereitos dos Nenos (Estrasburgo, 1996), ratificado por España. Marco de dereitos fundamentais para a participación infantil.

Documentos Técnicos e Guías

  • 📄 Guía para a abordaxe dos problemas de conduta no ámbito educativo (Marzo 2026)
  • 📄 Guía para o desenvolvemento do Plan de Benestar Emocional
  • 📄 Orientacións para o Plan de Convivencia
  • 📄 Instrucións sobre acoso e ciberacoso
  • 📄 Protocolo de absentismo escolar
  • 📄 Abordaxe administrativa de condutas contrarias
  • 📄 Modelos normalizados para procedementos
  • 📄 ECA: Exploración, comprensión e abordaxe (Marzo 2026)

Tipos de Condutas

O Decreto 8/2015 clasifica as condutas contrarias á convivencia en dous tipos: condutas leves (art. 42) e condutas gravemente prexudiciais (art. 38).

🔍
A analoxía do iceberg: A parte visible (conduta observable) é o que se sanciona. A parte invisible (estrutural, cultural e persoal) explica a conduta e dá pistas para unha abordaxe integral. Ver ferramenta ECA →
⚠️ Condutas Leves (Art. 42)

Condutas contrarias ás normas de convivencia do centro que non revisten especial gravidade. As medidas correctoras son aplicadas polo profesorado, titor/a, xefatura de estudos ou dirección.

Ver medidas correctoras →

🚨 Condutas Gravemente Prexudiciais (Art. 38)

Condutas que supoñen un grave prexuízo para a convivencia. Requiren instrución de procedemento corrector (conciliado ou común) decidido pola dirección do centro.

Ver procedemento corrector →

A conduta como comunicación

A Guía de marzo 2026 propón un cambio de mirada fundamental: a conduta é complexa, multicausal e ten un propósito comunicativo.

Perspectiva Multicausal da Conduta

🧠 PENSO

Pensamentos, interpretacións, crenzas do/da alumno/a sobre a situación.

❤️ SINTO

Emocións, afectos, estados emocionais que xeran a resposta.

✋ FAGO

A conduta observable, a acción visible. O que tradicionalmente se sanciona.

💬 DIGO

A expresión verbal, a comunicación da persoa: que di e como o di.

Intervir unicamente sobre o que FAI posibilitará o control, non o cambio. A conduta é contextual e social: intervir só individualmente non cambiará a conduta.

Erros máis frecuentes na abordaxe

Intervir sen identificar a etioloxía

Non sempre se interpreta correctamente o comportamento. As preguntas correctas son: que pode querer dicir este comportamento, cales son as razóns, que busca obter e cales son os detonantes.

Empregar un enfoque único para todos os casos

É preciso comprender a singularidade de cada situación para adaptar a abordaxe educativa ás necesidades concretas.

Traballar obxectivos non axustados ás capacidades

A expectativa de que o alumnado se autorregule cando esa capacidade non está na súa zona de desenvolvemento leva ao fracaso repetido.

Agardar un cambio inmediato

Construír un hábito novo require tempo, e máis cando hai unha necesidade adaptativa detrás. O alumnado precisa novas estratexias a través de experiencias cotiás.

Sinalar o alumnado como único culpable

Falar de responsabilidades compartidas, non de culpabilidade. O contorno sociofamiliar e o contexto escolar tamén deben terse en conta.

Percibir as condutas como ataque persoal

Na súa maioría son un xeito aprendido de resposta ou de comunicación. Separar a conduta da persoa é esencial.

Medidas Correctoras

As medidas correctoras están reguladas nos artigos 39 e 43 do Decreto 8/2015, diferenciadas segundo o tipo de conduta.

Condutas Leves (Art. 43)

MedidaQuen aplica
a) Amonestación privada ou por escritoProfesor/a → informa Xef. Estudos
b) Comparecencia ante Xefatura de EstudosProfesor/a → informa Xef. Estudos
c) Realización de traballos específicos en horario lectivoProfesor/a → informa Xef. Estudos
d) Traballos en horario non lectivo para mellora do centroTitor/a / Xef. Estudos
e) Suspensión actividades extraescolares (ata 2 semanas)Xef. Estudos / Director/a
f) Cambio de grupo (ata 1 semana)Director/a
g) Suspensión asistencia a clases (ata 3 días)Director/a
h) Suspensión asistencia ao centro (ata 3 días)Director/a

Condutas Graves (Art. 39)

MedidaQuen aplica
a) Tarefas dentro ou fóra do horario lectivoDirector/a
b) Suspensión actividades extraescolares (2 semanas — 1 mes)Director/a
c) Cambio de grupoDirector/a
d) Suspensión asistencia a clases (4 días — 2 semanas)Director/a
e) Suspensión asistencia ao centro (4 días — 1 mes)Director/a
f) Cambio de centroDirector/a
📌
Recomendacións clave (Art. 32.2 e 34): As medidas deben ser proporcionadas á idade e circunstancias. Evitar medidas que limiten o desenvolvemento integral. Optar sempre polas medidas máis inclusivas. As medidas deben ofrecer oportunidade de reflexionar, reparar e aprender.
🔗 Compromiso educativo (Art. 55)

As medidas correctoras poden ser suspendidas por compromiso educativo, o que permite substituír a sanción por un acordo educativo entre o centro, o/a alumno/a e a familia. É unha das ferramentas máis potentes para o cambio real.

📌 Gradación (Art. 34)

Para a gradación das medidas téñense en conta circunstancias atenuantes (arrepentimento, reparación, colaboración) e agravantes (reincidencia, premeditación, abuso de superioridade).

Principios Básicos

Os principios que fundamentan a abordaxe da convivencia desde unha perspectiva educativa, alineados coa LOMLOE e a Estratexia Galega de Convivencia 2025.

Modelos de Convivencia

Convivencia como Medio (Reactiva)Convivencia como Fin (Positiva)
Reactiva, centrada no pasadoProactiva, centrada no presente e futuro
Evitación do conflitoProvención: oportunidade de aprendizaxe
Perspectiva individual das condutasPerspectiva ecolóxica, multicausal
A convivencia é un medio para obxectivos académicosA convivencia é un obxectivo en si mesma
Relacións de dominio-submisiónRespecto mutuo e participación
Moral heterónomaMoral autónoma
Xustiza punitiva: sanción e castigoXustiza restaurativa: reparación e reeducación
Centrada no/a infractor/aCentrada nas relacións
Autoridade: imposiciónAutoridade: construción baseada no respecto
Normas elaboradas pola autoridadeNormas consensuadas na comunidade
ExcluínteInclusiva

Enfoque Reactivo vs. Proactivo

Enfoque ReactivoEnfoque Proactivo
Segue aos problemasAnticípase aos problemas
Intenta resolver o pasadoIntenta resolver o futuro
A orde é fin en si mesmaA orde é medio para a aprendizaxe
Conflitos = problema negativoConflitos = ocasión de aprendizaxe
«Merece un castigo»Merece ser analizado para non volver ocorrer
A persoa rende contas polo castigoA persoa rende contas pola responsabilización
Proceso con adversariosProceso cooperativo: diálogo e negociación
Conflitos contra a normaConflitos: benestar das persoas e da comunidade

O Conflito como Oportunidade

Modelos ante o Conflito (Thomas e Kilmann)
Competición

«Eu gaño, ti perdes.» Relacións pouco importantes, obxectivos moi importantes. Desencadea condutas agresivas.

Colaboración

«Eu gaño, ti gañas.» Obxectivos e relacións moi importantes. Identifícanse intereses e chégase a consenso.

Evasión

«Eu perdo, ti perdes.» Aínda recoñecendo o conflito, óptase por non afrontalo.

Acomodación

«Eu perdo, ti gañas.» Rexéitanse intereses propios. Pode confundirse co respecto ou a boa educación.

Provención vs. Prevención

🌱 Que é a Provención?

Termo nomeado por J. Barton e recollido por Paco Cascón. A diferenza da prevención (centrada en evitar o conflito), a provención céntrase en adquirir recursos para saber afrontalo cando apareza. Emprega o conflito como ferramenta de aprendizaxe, estabelecendo:

  • Unha explicación adecuada do conflito que inclúa a interpretación de problemas estruturais.
  • A promoción de condicións para un clima de centro e aula que favorezan relacións cooperativas.

PEA — Procedemento Educativo de Acompañamento

O PEA é o procedemento educativo que acompaña o procedemento corrector, achegando significado educativo ás medidas correctoras e facilitando un cambio real na conduta.

Diagrama de Fluxo do PEA
1
Conflito ou conduta preocupante

Aparece unha situación de conflito ou conduta que require abordaxe. O profesorado espera, observa e decide o nivel de risco. Se é preciso, establece medidas de seguridade.

Están as partes en calma e seguridade?

Si → Prepararse para a escoita e diálogo.
Non → Establecer medidas de seguridade e facilitar a corregulación emocional.

2
Estratexias de resolución de conflitos

Conversas restaurativas, RRR (Recoñecer, Reconciliarse, Resolver) de disciplina positiva, diálogo restaurativo con fases estruturadas.

Ver ferramentas de resolución →

Resólvese o conflito?

Si → Fin do procedemento, sen medida correctora.
Non → Valorar a posibilidade de avaliar a situación co ECA.

3
Valoración e procedemento corrector

Conduta leve: Procedemento corrector para condutas leves (Art. 42-43).
Conduta grave: Procedemento corrector para condutas graves (Art. 38-39). Ver detalle →

Aplicar ferramenta ECA para identificar necesidades →

4
Implementación e seguimento

Seguimento da medida correctora + acompañamento educativo. O seguimento é imprescindible para afianzar novas ferramentas e evitar a desvinculación do alumnado. Realizarase pola persoa con maior vínculo afectivo.

O Seguimento: aspecto clave

📋 Contido da reunión de seguimento

Nun prazo non superior a 3 días lectivos desde o inicio da medida:

  • Estado emocional actual do/da alumno/a (como se sente)
  • Opinión respecto á medida correctora (como a percibe)
  • Visión sobre a conduta que motivou a medida
  • Estado do traballo enviado: dificultades e necesidades
  • Necesidades e propostas de cara á reincorporación

ECA — Exploración, Comprensión e Abordaxe

Ferramenta de análise multicausal para identificar os factores que inflúen na conduta do alumnado e deseñar propostas de abordaxe integrais. Documento actualizado en marzo de 2026.

Responsable: Profesorado

🌡️ Clima da aula
  • Cohesión grupal: coidar papeis e responsabilidades entre alumnado
  • Axustar expectativas para evitar o efecto Pigmalión negativo
  • Humor como recurso para reconducir situacións e como anticipación
  • Estratexias de comunicación: escoita activa, comunicación asertiva e non violenta
  • Procedementos de xestión de conflitos en sesións de titoría
  • Chamada de atención: breve, firme, sen réplica, sen ameazas, con proximidade
  • Normas acordadas de xeito participativo
  • «Tempo fóra» breve para descontextualizar e reflexionar
📚 Proceso de Ensino
  • Traballar autoconcepto, autoestima, autocontrol e autorresponsabilidade
  • Retroalimentación con recoñecemento e valoración do éxito
  • Partir dos coñecementos previos para aprendizaxes significativas
  • Xestionar espazo físico e interpersoal
  • Planificar experiencias de éxito
🎯 MAD e Proceso de Aprendizaxe
  • Necesidades educativas identificadas e coñecidas polo equipo docente
  • O profesorado transmite entusiasmo e curiosidade
  • Traballo no mantemento da atención con metodoloxías variadas
  • Análise dinámica de contidos, metodoloxía, avaliación e organización

Responsable: Profesorado / Titor-Titora

🤝 Colaboración coa escola
  • A familia ten en conta e procura activamente a información do centro
  • Asistencia a convocatorias de reunión e participación
  • Solicita información e reunións cando precisa
  • É accesible e responde ás comunicacións
  • Posición da familia: defensa, ataque ou colaboración
🏠 Análise do contexto familiar
  • Estrutura familiar
  • Tipo de crianza e estilo educativo (democrático, autoritario, permisivo, pasivo)
  • Dinámica familiar: normas, rutinas, espazos compartidos
  • Unificación de criterios co centro educativo
  • Expectativas familiares sobre a educación
⚠️ Vulnerabilidade

Identificar e comunicar risco ou sospeita de vulnerabilidade. Recursos dispoñibles:

  • Formación en pautas educativas (Dpto. Orientación)
  • Rede de apoio familiar e ANPA
  • Escola de nais e pais
  • Servizos sociais, educador/a familiar, CIM, centros de día
  • Cruz Vermella, asociacións específicas (Down, TEA…)
  • EOE, RAOGAL/UACO, servizo de menores

Responsable: Equipo Docente

🏫 Espazos, tempos e actividades inclusivas
  • Edificio en bo estado, limpeza, equipamento adaptado
  • Sen barreiras arquitectónicas, boa luz e ventilación
  • Elementos decorativos reflicten momentos compartidos
  • Recursos e materiais de doado acceso
  • Entradas, saídas e cambios de clase organizados
⚙️ Xestión democrática e modelo de convivencia
  • Procesos de autoavaliación no centro
  • Participación e consenso como ferramentas de decisión
  • Enfoque proactivo: adiantarse aos problemas
  • Conflitos como ocasión de aprendizaxe
  • Responsabilización con accións reparadoras
🌍 Clima, cultura colaborativa e traballo en rede
  • Acollemento organizado e sistematizado
  • Tolerancia cero á violencia
  • Valoración da diversidade cultural e de xénero
  • Sentido de pertenza para toda a comunidade
  • Coordinación con servizos externos: sociais, sanitarios, ONG, clubs

Responsable: Departamento de Orientación

👁️ Procesamento / Adaptación sensorial

Explorar hiper e hiporreactividade en: oído, vista, olfacto, tacto, gusto, propiocepción e sistema vestibular.

Exemplo: un/ha alumno/a con hiperreactividade auditiva pode tapar os oídos, evitar espazos ruidosos, e mostrar condutas que se confunden con desobediencia.

❤️ Afectivas e de vinculación
Seguridade: aspectos do centro e aula, relacións, observación corporal, tipo de apego.
Pertenza: escolle e é escolido/a sen medo ao rexeitamento, relacións nos recreos.
Participación: asistencia, actividades e proxectos, pregunta en clase.
🧠 Construción da subxectividade

Explorar nas actividades cotiás: nivel de autonomía (valía propia), capacidade de espera e tolerancia á frustración, capacidade de estar e realizar actividades da súa idade. No centro, na casa e fóra.

🎭 Desenvolvemento socioemocional e moral

Explorar: nivel evolutivo, mentalización e desenvolvemento moral.

IdadeEstadío moral
Ata 7-8 anosAbsolutismo, orientación ao castigo. Moral heterónoma.
10-11 anosIndividualismo instrumental. Reciprocidade simple.
12-13 anosMoral da normativa interpersoal. Sentimentos e relacións.
A partir de 16Moral da coherencia e sistema social. Deberes e dereitos.
A partir de 22Moral dos dereitos humanos.
⚠️ Indicadores sociais e Factores de risco

Indicadores sociais: inmediatez, pouca idea de proceso, non aceptación de normas, temor á exclusión, idealización da infancia, urxencia na resolución de conflitos.

Factores de risco: rutinas non saudables (sono, alimentación), uso excesivo de redes/videoxogos/móbil, consumos e apostas.

Procedemento Corrector

Regulado no Decreto 8/2015. A dirección do centro decide a incoación e a modalidade do procedemento.

1
Toma de decisións desde o PEA

O docente identifica a conduta e informa a Xefatura de Estudos. Aplicación da ferramenta ECA para identificar necesidades.

2
Aplicación das medidas (Art. 43)

Medidas a,b,c: docente → Medida d: titor/a → Medidas e,f: xefatura de estudos → Medidas g,h: director/a.

3
Posibilidade de compromiso educativo (Art. 55)

As medidas poden ser suspendidas por compromiso educativo: acordo entre centro, alumno/a e familia.

4
Seguimento e acompañamento

Se a medida suspende a asistencia: seguimento + planificación da reincorporación. Se se cumpre o compromiso: fin do procedemento.

1
Notificación á dirección

Detección da conduta grave. Notificación inmediata.

2
Indagacións previas (Art. 47.1)

A dirección valora: Que pasou (art. 47.2), como se produciu (PEA), para que fins (art. 32.6). Prazo: 2 días. Medidas provisionais se procede (Art. 47.3).

3
Incoación do procedemento (Art. 46)

Designación de persoa instrutora (Art. 48.3). Dúas vías:

🤝 Conciliado (Art. 50)

Mediación entre as partes. Busca de medida consensuada. Se hai acordo: fin do procedemento.

📋 Común (Art. 52)

Instrución completa. Proposta de resolución. Trámite de audiencia (Art. 53.3). Resolución do/a Director/a.

4
Resolución, acompañamento e seguimento

Aplicación de ECA para identificar necesidades. Acompañamento da medida correctora. Se a medida implica suspensión ou cambio de centro: planificación da saída e reincorporación con medidas restaurativas.

Estratexias para a persoa instrutora

Un dos piares é o establecemento e fortalecemento do vínculo co alumnado. O propósito é recoller información sobre a conduta, non axuizar á persoa.

  • Buscar tempo e espazo adecuados para a comunicación
  • Adecuar preguntas ás características da situación e do alumnado
  • Preparar preguntas con anterioridade desde información coñecida
  • Deixar claro que se van escoitar todas as partes
  • Escoita activa: non sermonar, non cuestionar, non adiantar información
  • Preguntas abertas de xenéricas a específicas
  • Facilitar tempo para pensar e contestar
  • Pregunta final aberta: «Queres engadir algo máis?»
  • Comunicar medidas posibles e posibilidade de compromiso educativo
  • Deixar aberta a posibilidade de arrepentimento

Acoso e Ciberacoso Escolar

O plan de convivencia debe incluír un protocolo para a prevención, detección e tratamento das situacións de acoso escolar (art. 30.2 da Lei 4/2011).

🚨
Tolerancia cero cara á violencia de calquera tipo. A valoración da presenza de diferentes culturas, xéneros e procedencias como realidades do centro. Trato equitativo e xusto cara a todas as persoas.

Fases do protocolo

1
Detección e comunicación

Calquera membro da comunidade educativa pode comunicar a sospeita. A dirección do centro activa o protocolo.

2
Medidas urxentes de protección

Garantir a seguridade da vítima. Medidas provisionais. Información ás familias.

3
Investigación e recollida de información

Entrevistas, observación e análise para determinar a existencia e gravidade da situación de acoso.

4
Intervención e resolución

Medidas correctoras, apoio á vítima, traballo con agresores/as e observadores/as. Procedemento corrector se procede.

5
Seguimento

Supervisión da evolución. Avaliación da eficacia das medidas adoptadas. Informe de peche.

📱 Ciberacoso

O ciberacoso presenta particularidades: permanencia das agresións dixitais, audiencia ampliada, anonimato posible e dificultade de escapar. As instrucións da Consellería proporcionan orientacións específicas para a súa detección e abordaxe.

Absentismo Escolar

O protocolo de absentismo establece as pautas de actuación para a prevención e o control das faltas de asistencia.

📋 Aspectos clave
  • Procedementos de xustificación das faltas de asistencia
  • Detección temperá e comunicación ás familias
  • Coordinación con servizos sociais e entidades externas
  • Intervención gradual: desde o titor/a ata a comisión de absentismo
  • Conexión co plan de convivencia e o plan de acción titorial
💡
O absentismo pode ser un síntoma de problemas de convivencia, acoso, ou dificultades familiares. A ferramenta ECA → pode axudar a identificar factores subxacentes.

Plan de Convivencia do Centro

O proxecto educativo incluirá un plan de convivencia (art. 10.1 Lei 4/2011) que integra o Plan Xeral de Atención á Diversidade e as Normas de Organización, Funcionamento e Convivencia.

Contidos obrigatorios do Plan de Convivencia

📊a) Diagnóstico previo da convivencia

Análise da situación partindo dun diagnóstico previo. Identificar o modelo de convivencia existente (reactivo vs. proactivo).

🎯b) Obxectivos específicos

Derivados da análise previa, centrados na mellora real e medible da convivencia.

📋c) Actuacións preventivas e reeducadoras

Medidas ou programas de sensibilización, actuacións organizativas, curriculares e de coordinación. Incorporar o PEA e a ferramenta ECA.

🛡️d) Protocolo de acoso escolar

Conforme ao art. 30.2 da Lei 4/2011. Ver protocolo de acoso →

📜f) Normas de convivencia do centro

Concreción de dereitos e deberes, condutas e correccións, protocolo da comisión de convivencia e, de ser o caso, aula de convivencia ou escola de pais.

🤝i) Coordinación interna e externa

Mecanismos de colaboración con familias e outros centros ou organismos do contorno.

📈m) Seguimento, avaliación e mellora

Procesos de seguimento continuo e avaliación periódica do plan de convivencia.

📎
Documentos relacionados: Plan Xeral de Atención á Diversidade (Decreto 229/2011), NOFC (Decreto 8/2015 + ROC), Proxecto Educativo de Centro.

Benestar Emocional

O Plan de Benestar Emocional e a figura da Coordinadora de Benestar e Protección son elementos clave para a mellora da convivencia.

👤 Coordinadora de Benestar (Orde 23/08/2023)

Figura obrigatoria nos centros educativos desde a L.O. 8/2021. Funcións principais: promover plans de formación en dereitos da infancia, coordinar con servizos sociais, identificar factores de risco e supervisar protocolos.

📖 Guía para o desenvolvemento do Plan de Benestar

Documento técnico que orienta os centros educativos na creación e desenvolvemento do seu Plan de Benestar, conectado co Plan de Convivencia e o Proxecto Educativo.

Conexión co PEA e ECA

O Plan de Benestar conecta directamente co PEA nos momentos de corregulación emocional, estratexias de resolución de conflitos e diálogo restaurativo. A Guía de Benestar proporciona ferramentas complementarias para:

  • Corregulación emocional no momento do conflito
  • Estratexias de resolución de conflitos
  • Escoita activa e comunicación emocional
  • Reflexión sobre a conduta e o estado emocional

NEAE e Abordaxe Inclusiva

A abordaxe das condutas no alumnado con Necesidades Específicas de Apoio Educativo require unha perspectiva inclusiva que teña en conta a función adaptativa da conduta.

💡
Principio fundamental: As normas de convivencia do centro e da aula deben ser inclusivas e participativas, tendo en conta a realidade de todo o alumnado.
🔑 Recomendacións clave
  • As normas da aula deben minimizar barreiras ao incluír medidas correctoras para condutas que poden cumprir unha función adaptativa
  • As normas poden ter criterio de flexibilidade e adaptación mentres se traballa coa xestión condutual
  • A abordaxe debe guiarse polo PEA e a ferramenta ECA
  • O procedemento conciliado é o máis oportuno para este alumnado
  • A privación de asistencia pode non ser apropiada na maioría dos casos
  • O alumnado precisa asistir ao centro para aprender a regular a conduta
🧰 Apoio Condutual Positivo

Definido por Carmen Márquez (2021) como unha caixa de ferramentas baseada en valores para apoiar o cambio condutual e o cambio do contexto. Pode resultar especialmente efectivo co alumnado con NEE.

🌐 Deseño Universal de Aprendizaxe

O DUA como contexto para a escola inclusiva: anticiparse ás situacións, ter en conta as persoas usuarias e os escenarios posibles. Preparar a resposta para o alumnado con problemas de conduta.

Resolución de Conflitos

Ferramentas e estratexias para a xestión educativa dos conflitos, desde a disciplina positiva ata o diálogo restaurativo.

RRR — Disciplina Positiva

1. Recoñecer

Asumir o erro desde a responsabilidade, non desde a culpa.

2. Reconciliarse

Pedir desculpas: VDR (Velo — Dicilo — Resolvelo).

3. Resolver

Pensar xuntos a solución: consecuencia relacionada coa conduta, respectuosa, razoable e útil para aprender.

Diálogo Restaurativo

FasePreguntas orientadoras
CompromisoImos falar do que pasou.
ReflexiónQue pasou? Que buscabas?
ImpactoA quen afectou? De que xeito?
ComprensiónQue foi o peor para ti?
RecoñecementoQue che sae facer?
AcordosQue necesitas? Que podes facer? Cando e como? Precisas axuda?
PechamentoComo o farías diferente? Que levas? Que aprendiches?
SeguimentoComo van as cousas pactadas?
💡
Declaración afectiva (Belinda Hopkins, 2009): Mensaxe en primeira persoa — o que observo, os pensamentos e sentimentos que xera, como me afecta, o que preciso para sentirme mellor, o que pido.

Outras estratexias

🧩 Mediación

Proceso estruturado con mediador/a neutral para que as partes en conflito cheguen a un acordo.

👥 Titoría entre iguais

Alumnado formado para acompañar e orientar a compañeiros/as en situacións de conflito.

🎭 Prácticas restaurativas

Círculos restaurativos, conferencias e reunións que buscan reparar o dano ás relacións.

🏫 Aula de convivencia

Espazo de intervención integral para alumnado con conduta obxecto de corrección. Tamén: aulas de cambio (Vaello Orts).

Familias e Participación

A participación das familias e da comunidade é fundamental para a mellora da convivencia. O proxecto INCLUD-ED evidencia os beneficios da participación na educación.

Niveis de Participación

Menor impacto
Informativa
Familias reciben información pero non participan na toma de decisións.
Consultiva
Participación limitada a responder consultas concretas. Decisións nos órganos de dirección.
Educativa
Familias participan en actividades de aprendizaxe e en programas formativos de acordo coas súas necesidades.
Avaliadora
Familias participan no proceso de aprendizaxe e na avaliación xeral da escola.
Maior impacto
Decisoria
Familias participan na toma de decisións con representación nos órganos. Supervisan resultados educativos.

Canles de colaboración

  • Acollemento ou inicio de curso: equipo directivo, orientación, titores/as
  • Reunións periódicas trimestrais cos titores/as
  • Escola de familias: orientación académica, convivencia, educación emocional, estilos educativos, igualdade
  • Participación formal: Consello Escolar e ANPA
  • Colaboración en actividades: charlas temáticas, metodoloxías participativas
  • Rede de apoio entre familias
🏫 Escola de Nais e Pais

Regulada na Resolución do 3 de xullo de 2018. Espazo de formación e encontro para as familias sobre temas de interese educativo e de convivencia.

Bibliografía e Recursos

Referencias bibliográficas e recursos de apoio mencionados na documentación.

Bibliografía principal

Alba Pastor, C. (2019): Diseño universal para el aprendizaje. Participación educativa.

De Vicente Abad, J. (2021): Convivencia restaurativa. SM.

Delahooke, M. (2021): Más allá de la conducta. Oberon.

Grado, A. (2017): Enfoque restaurativo para una convivencia positiva. Dossier Graó.

Marina, J.A. (2006): Aprender a convivir. Ariel.

Márquez, C. (2021): Apoyo Conductual Positivo. Consejo Escolar de Navarra.

Nelsen, J., Lott, L. e Glenn, H.S. (2022): Disciplina positiva en el aula. Medici.

Torrego, J.C. e Monge, C. (eds.) (2021): Inclusión y convivencia en los centros educativos. Síntesis.

Uruñuela, P.M. (2016): Trabajar la convivencia en los centros educativos. Narcea.

Vaello Orts, J. (2011): Cómo dar clase a los que no quieren. Graó.

Zaitegui de Miguel, N. (2018): Proyectos compartidos por la comunidad educativa.

Servizos externos de apoio

🏥 Servizos sociais municipais

Educadores/as familiares, traballadores/as sociais, centros de día.

🏥 Servizos sanitarios

Centros de saúde, saúde mental infanto-xuvenil.

📞 EOE / RAOGAL / UACO

Equipo de Orientación Específico. Rede de Acompañamento e Orientación.

🤝 Entidades colaboradoras

Cruz Vermella, Down Galicia, asociacións TEA, altas capacidades, CIM.