Marco Legal e Contexto
A igualdade entre mulleres e homes constitúe un principio reitor das sociedades democráticas, recollido en normativa internacional, estatal e autonómica. Estes son os referentes normativos que enmarcan o Plan de Igualdade do centro:
| Norma | Contido clave para os centros |
|---|---|
| LOE (Lei Orgánica 2/2006) | Formación no respecto á igualdade efectiva entre mulleres e homes; prevención da violencia de xénero como fin do sistema educativo (arts. 1 e 2) |
| I Plan de actuacións para a Igualdade nos centros de Galicia 2016–2020 | Marco autonómico para desenvolver o principio de igualdade de oportunidades e a prevención da violencia de xénero nos centros |
| Pacto de Estado contra a violencia de xénero | Acordo CEUFP–Vicepresidencia da Xunta: medidas de actuación con atención especial á organización dos centros e á formación do profesorado |
| Instrución CEUFP, 6 setembro 2019 | Regula a elaboración obrigatoria do Plan de Igualdade para o curso 2019/2020 e seguintes. CVE: reigzDvzW5 |
| Decretos de currículo (Galicia) | Desenvolven os principios de igualdade en cada etapa educativa |
Todos os centros docentes sostidos con fondos públicos que impartan educación infantil, primaria, secundaria ou formación profesional. Os centros integrados de FP rexeranse pola súa instrución específica.
Carácter e Responsabilidades
⚠️ Carácter obrigatorio
A instrución ten carácter básico e é de obrigado cumprimento. Non é voluntaria nin opcional para ningún centro.
🏛️ Autonomía do centro
Cada centro adapta o plan á súa realidade contextual e educativa dentro do marco que establece a instrución.
📁 Integración no PEC
O Plan de Igualdade elaborado formará parte do Proxecto Educativo de Centro e desenvolverase anualmente na PXA.
👥 Quen o elabora
É responsabilidade do equipo directivo, que pode contar coa colaboración do Departamento de Orientación e do persoal con formación en igualdade.
A inspección educativa supervisará o plan para verificar a súa adecuación á instrución, formular suxestións e indicar as correccións que procedan.
Onde se inclúe o Plan de Igualdade
No PEC: Como documento estable do centro que define a identidade e os
compromisos coeducativos.
Na PXA: Como anexo da Programación Xeral Anual, concretando as medidas para o
curso en curso.
Os Cinco Principios do Plan
O plan de igualdade basearase nos seguintes principios fundamentais, que deben estar presentes en toda a súa estrutura:
Valores Democráticos
A coeducación garante os valores sobre os que se sustentan as sociedades democráticas: igualdade, liberdade e xustiza.
Transversalidade
A perspectiva de xénero integrarase no proxecto educativo como estratexia de transversalidade nas políticas educativas.
Inclusión
Erradicación de calquera situación de discriminación por razón de sexo, xénero, identidade de xénero ou orientación sexual.
Igualdade de Oportunidades
O centro axuda á construción dunha sociedade libre na que mulleres e homes teñan as mesmas oportunidades de realización.
Visibilidade
O plan contribúe a transmitir un coñecemento libre de estereotipos que favorece o recoñecemento de todos os saberes.
Estrutura Básica do Plan
O plan de igualdade incluirá os seguintes apartados obrigatorios, segundo o establecido no Anexo I da instrución:
-
1
Introdución
Comentar brevemente as cuestións organizativas relacionadas coa igualdade de xénero que xa estean a funcionar no centro: medidas obrigatorias e recomendadas xa implementadas.
-
2
Contextualización normativa e do centro
Comentar as cuestións organizativas relacionadas coa igualdade de xénero que xa figuren na documentación do centro con anterioridade á instrución: PEC, Plan de convivencia, PAT, normas de organización e convivencia.
-
3
Análise da situación do centro
Situacións de partida: fortalezas e debilidades para afrontar os desequilibrios de xénero. Fendas de xénero detectadas (representación en órganos, resultados académicos, uso de espazos, conflitividade, etc.).
-
4
Obxectivos coeducativos
Catro eixes: (4.1) Promoción da igualdade de oportunidades; (4.2) Prevención, detección e intervención en violencia de xénero; (4.3) Respecto á diversidade afectivo-sexual; (4.4) Prevención e intervención en LGBTIfobia.
-
5
Medidas concretas de actuación
Catro ámbitos: organización do centro · eliminación de estereotipos · xestión de espazos e recursos · convivencia escolar. Ver apartado «Ámbitos de actuación» desta guía.
-
6
Seguimento e avaliación
Indicadores de medida e instrumentos de avaliación. Valoración dos avances. Propostas de mellora para os cursos seguintes.
Poderase acordar unha programación plurianual das medidas de actuación recollidas no plan, o que permite dosificar a implantación progresiva de todas as medidas.
Ámbitos de Actuación — Medidas Concretas
O apartado 5 do plan concretará medidas en cada un dos seguintes catro ámbitos. Prema en cada un para ver as medidas orientativas da instrución:
- Favorecer a representación equitativa de homes e mulleres nos órganos de decisión.
- Nomear unha persoa responsable en materia de igualdade no Consello Escolar para impulsar o plan.
- Difundir o plan entre os distintos axentes da comunidade, con especial atención ás familias.
- Promover a formación do profesorado, do alumnado e das familias en materia de igualdade.
- Empregar linguaxe inclusiva e igualitaria en toda a actividade do centro.
- Colaborar con outras entidades na realización de actividades coeducativas.
- Concretar actividades arredor das datas coeducativas: 25 novembro, 8 marzo, celebracións LGBTI.
- Concretar o desenvolvemento curricular da educación afectivo-sexual integral para todo o alumnado.
- Concretar a orientación laboral e profesional libre de estereotipos (foco en ESO, Bacharelato e FP).
- Promover a actualización curricular e revisión do material didáctico con perspectiva de xénero.
- Ofrecer materias específicas de igualdade de xénero.
- Participar en programas específicos de igualdade para traballar a coeducación desde o currículo.
- Revisar as programacións didácticas e a práctica docente desde unha perspectiva de xénero: incluír mulleres relevantes en cada ámbito do saber, os saberes asociados tradicionalmente ás mulleres, as desigualdades de xénero...
- Revisar o material didáctico empregado na aula: valores, normas, representacións, selección de contidos, personaxes, imaxes, linguaxe e proposta de actividades.
- Realizar actividades de sensibilización na aula.
- Realizar actividades de información e sensibilización coas familias.
- Difundir información a través dun taboleiro coeducativo no centro.
- Promover lecturas coeducativas a través da biblioteca escolar.
- Revisar a idoneidade dos contidos audiovisuais das actividades do centro.
- Revisar a idoneidade das entidades colaboradoras co centro en canto ao respecto á diversidade sexual e de xénero (especialmente empresas).
- Empregar contidos de actualidade para sensibilizar sobre a necesidade de avanzar cara á igualdade real.
- Xestionar as actividades e a ocupación do patio para favorecer a inclusión.
- Promover a cooperación nos espazos tecnolóxicos.
- Promover a prevención ante a discriminación por razón de sexo, xénero ou orientación sexual desde a orientación educativa e vocacional.
- Previr o acoso sexual, por razón de sexo, orientación sexual e identidade de xénero na fase de prácticas en empresa (prevención de riscos laborais).
- Promover a participación do sexo menos representado en actividades científico-tecnolóxicas, deportivas, artísticas e de coidado.
- Promover o respecto e o bo trato entre mulleres e homes.
- Promover actividades de coidado entre persoas e do medio ambiente.
- Promover o respecto cara á diversidade sexual e de xénero.
- Promover metodoloxías activas, participativas e cooperativas.
- Promover a corresponsabilidade na realización das tarefas.
- Promover actividades de intervención social na comunidade educativa.
Checklist de Elaboración
Preme en cada ítem para marcalo como completado. Elementos OBRIG son de obrigado cumprimento segundo a lexislación vixente.
📋 Medidas obrigatorias na introdución do plan
- Nomeamento dunha persoa responsable en materia de igualdade no Consello Escolar OBRIG
- Activación de protocolos de intervención para condutas contrarias á convivencia por razón de xénero OBRIG
- Concreción dos obxectivos coeducativos nos plans do centro OBRIG
- Difusión dos obxectivos coeducativos entre a comunidade educativa OBRIG
- Definición das medidas de acompañamento do protocolo de identidade de xénero OBRIG
- Concreción dos contidos de educación afectivo-sexual integral para todo o alumnado OBRIG
- Promoción dunha orientación laboral libre de estereotipos de xénero OBRIG
- Actividades nas datas sinaladas: 25 novembro, 8 marzo e celebracións LGBTI OBRIG
⭐ Medidas recomendadas
- Presenza da coeducación como marca de identidade no PEC RECOM
- Diagnóstico previo da situación da igualdade de xénero e da violencia machista no centro RECOM
- Materias de libre configuración específicas de igualdade de xénero RECOM
- Actividades formativas específicas sobre obxectivos coeducativos (igualdade, violencia de xénero, educación afectivo-sexual...) RECOM
- Participación en órganos consultivos para a prevención da desigualdade e da violencia machista RECOM
- Participación en Plans de Formación Permanente do Profesorado con perspectiva de xénero RECOM
📁 Documentación do centro — verificación
- Figúran obxectivos coeducativos no Plan de convivencia
- Figúran obxectivos coeducativos no Plan de acción titorial (PAT)
- Tense en conta a prevención da violencia de xénero nas normas de organización e convivencia (NOF)
- Figúran obxectivos coeducativos no Proxecto Educativo de Centro (PEC)
- O plan está incluído como Anexo da PXA
Análise da Situación — Fendas de Xénero
No apartado 3 do plan pódense detectar e comentar as seguintes fendas de xénero. Para cada una, o centro debe valorar a situación de partida e as accións positivas para superalas:
| Indicador a analizar | Preguntas orientativas |
|---|---|
| Representación en órganos de decisión | ¿Hai equilibrio de xénero no equipo directivo, Consello Escolar, ANPA? |
| Escolarización e matrícula por itinerarios | ¿Que sexo predomina en FP tecnolóxica, sanitaria, artística? |
| Resultados académicos por sexo | ¿Existen diferenzas significativas no rendemento ou na titulación? |
| Necesidades específicas de apoio educativo | ¿Hai diferenzas de xénero no alumnado con NEAE ou en situación de vulnerabilidade? |
| Abandono escolar e absentismo | ¿Existen diferenzas por sexo nas taxas de abandono ou absentismo? |
| Conflitividade escolar | ¿Que sexo protagoniza con máis frecuencia as condutas contrarias á convivencia? |
| Uso dos espazos (patio, tecnolóxico, deportivo) | ¿Están os espazos distribuídos equitativamente entre nenas e nenos? |
| Participación en actividades complementarias | ¿Que sexo participa máis en actividades deportivas, artísticas, tecnolóxicas? |
Seguimento e Avaliación
O apartado 6 do plan recollerá o procedemento de avaliación do seu funcionamento. Proponse o seguinte esquema:
📊 Indicadores de medida
Definir indicadores cuantitativos e cualitativos que permitan obter evidencias e valorar os avances con obxectividade. Ex.: nº de actividades realizadas, % de participación por sexo, nº de incidencias de xénero rexistradas.
🛠️ Instrumentos de avaliación
Cuestionarios ao profesorado, enquisas ao alumnado e ás familias, revisión de actas e memorias, observación de espazos, análise de materiais didácticos.
Logo da análise e valoración dos datos, o plan establecerá propostas de mellora para os cursos seguintes, completando progresivamente a abordaxe de todos os obxectivos coeducativos.
Temporalización orientativa do seguimento
| Momento | Acción | Responsable |
|---|---|---|
| Inicio de curso (set–out) | Incluír o plan como Anexo da PXA. Revisar e actualizar medidas. | Equipo directivo |
| Ao longo do curso | Desenvolvemento das medidas. Rexistro de actividades e incidencias. | Coordinador/a de igualdade, titorados |
| Fin de curso (xuño) | Avaliación dos indicadores. Memoria de resultados. Propostas de mellora. | Equipo directivo + Orientación |
| Memoria anual | Incluír na Memoria Final de curso os avances e aspectos pendentes do plan. | Equipo directivo |