Investigamos, experimentamos e explicamos como funciona a enerxía no mundo real
Un proxecto competencial por equipos para investigar, experimentar e comunicar procesos enerxéticos
O voso equipo vai investigar como funciona polo menos un proceso enerxético real — idealmente conectando varios (por ex. enerxía solar → eléctrica → sonora). Deberedes entendelo, experimentar con el e explicarllo á clase con un produto propio.
Identificar e explicar procesos enerxéticos. Deseñar e realizar experimentos sinxelos. Interpretar resultados.
Elaborar explicacións orais e escritas en galego con terminoloxía científica correcta.
Traballar en equipo, repartir tarefas, respectar os roles. Reflexionar sobre o uso responsable da enerxía.
Crear un produto orixinal combinando creatividade, precisión científica e capacidade comunicativa.
Planificar o traballo en equipo en tempo limitado. Autoavaliar o proceso e o produto final.
Conectar os procesos enerxéticos co desenvolvemento sostible e o coidado do medio ambiente.
O proceso enerxético pódese representar con maqueta, póster, vídeo, app, infografía ou demostración en directo.
Cada membro do equipo asume un rol segundo as súas fortalezas: investigador, experimentador, comunicador, creador.
O equipo escolle o proceso enerxético que máis lle interesa. A elección libre aumenta a motivación e o compromiso.
Polo creativo do centro, materiais de laboratorio, dispositivos dixitais, reciclaxe e materiais de uso cotiá.
A proposta máis rica é aquela que conecta varios procesos enerxéticos en cadea. Por exemplo: enerxía solar → eléctrica → mecánica → sonora. Isto demostra comprensión profunda das transformacións enerxéticas.
Busca información sobre o proceso enerxético. Garante que o equipo entende os conceptos científicos.
Planifica e realiza a demostración práctica ou experimento. Traballa cos materiais.
Lidera a construción do produto final. Usa os recursos do polo creativo ou laboratorio.
Organiza a exposición oral. Asegura que todos/as participan e que o tempo se cumpre.
Planificación detallada das 3 sesións con tempos, tarefas e apoios
O docente presenta o proxecto e as regras. Os equipos reciben a ficha de planificación. Cada equipo elixe o seu proceso enerxético.
O investigador/a lidera. O equipo responde as 3 preguntas clave antes de pasar á acción.
O creador/a lidera. Comeza a construción física, dixital ou visual do produto final.
Cada equipo revisa o estado do traballo e decide que queda por facer. 5 minutos máximos.
Terminar a construción e preparar a demostración práctica que farán durante a exposición.
O comunicador/a organiza quen fala de que. Cada membro debe ter parte activa nos 5 minutos.
Cada equipo presenta o seu proxecto seguindo a estrutura guiada de 5 minutos.
O docente formula 1-2 preguntas de comprensión. A clase pode facer 1 pregunta voluntaria.
Propostas de procesos enerxéticos para investigar, do máis sinxelo ao máis complexo
Cada proposta indica a cadea enerxética, os materiais necesarios e o nivel de complexidade. Os equipos poden combinar ou modificar calquera proposta. O criterio de avaliación máis alto premia conectar varias transformacións.
Demostrar como a combustión dunha vela (ou cerilla) transforma enerxía química en calor e luz. Medir con termómetro o cambio de temperatura. Relacionar con combustibles fósiles e impacto ambiental.
Construír unha minicentral hidroeléctrica con materiais reciclados: rodas de paletas, xerador de manivela e un LED. Demostrar como a caída da auga xera electricidade.
Demostrar a dilatación e contracción usando globos, tubos e auga coloreada. Visualizar como a temperatura cambia o volume dos corpos.
Conectar un pequeno panel solar a un LED ou motor. Demostrar como a enerxía lumínica se converte en eléctrica e despois en luz ou movemento. Comparar a potencia con diferentes intensidades de luz.
Construír un circuíto eléctrico e explorar as transformacións. Facer unha "pila" caseira con limóns ou patacas. Explicar por que os fíos se quecen (enerxía térmica residual).
Un panel solar alimenta un pequeno altavoz ou buzzer. Demostrar a cadea completa. Explicar que a enerxía sonora é vibración, que a vibración é movemento, e que o movemento require enerxía eléctrica orixinada polo sol.
Construír un aeroxerador mini con materiais reciclados e un pequeno motor como xerador. Encender un LED coa enerxía xenerada. Comparar con enerxía solar. Reflexionar sobre sostibilidade.
Demostrar como o aire quente sobe e pode producir sons (tubo de órgano simplificado, silbato de vapor). Conectar enerxía térmica, movemento do aire e vibración sonora.
Cada equipo escolle un formato. Todos deben mostrar a cadea enerxética e ter parte práctica.
O produto debe mostrar claramente a cadea de transformacións enerxéticas e incluír polo menos un elemento práctico (demostración, experimento, maqueta funcional ou animación). Sen estes dous elementos, o produto non está completo.
Construción física que demostra o proceso en funcionamento. Usa materiais do laboratorio ou polo creativo. Inclúe etiquetas con terminoloxía científica.
Poster A1 con diagrama da cadea enerxética, explicación de cada paso, datos curiosos e reflexión sobre sostibilidade. Con demostración en vivo na exposición.
Vídeo de 2-3 minutos gravado polo equipo mostrando o proceso, a demostración e explicando a cadea. Proxéctase durante a exposición.
Infografía dixital (Canva, Genially...) con animacións, diagramas e ligazóns. Preséntase na pantalla do proxector. Precisa conexión a internet.
O propio experimento é o produto: o equipo prepara todos os materiais e realiza a demostración en vivo durante a exposición, explicando cada paso.
Narración visual onde os personaxes explican o proceso enerxético. Combina creatividade con rigor científico. Con glosario de termos incluído.
Antes de presentar, o equipo debe poder marcar todos estes puntos:
Guía para que os equipos preparen os seus 5 minutos de forma estruturada e memorable
Ao rematar o tempo, o temporizador soa. O equipo debe rematar inmediatamente con unha frase de peche. Practicar nos ensaios da sesión 2 é fundamental.
Non ler do papel. Usar o produto como apoio visual. Practicar antes para non precisar ler.
Voz alta, ritmo tranquilo. Os nervios aceleran a fala — contar ata 2 antes de comezar.
Cada membro ten polo menos 30 segundos de protagonismo. Planificar quen di que.
Practicar o experimento/demostración antes para que funcione na exposición. Os fallos tamén se aprende deles.
Instrumento de avaliación para o/a docente. Valoración de 1 a 4 en cada criterio.
| Criterio | 4 — Excelente | 3 — Logrado | 2 — En proceso | 1 — Iniciado | Pts |
|---|---|---|---|---|---|
| ⚡ Comprensión das transformacións enerxéticas | Explica con precisión polo menos 3 transformacións en cadea, usando terminoloxía correcta e relacionando conceptos | Explica 2 transformacións correctamente con terminoloxía adecuada | Identifica o proceso pero comete erros conceptuais ou usa terminoloxía incorrecta | Dificultade para explicar as transformacións enerxéticas | /4 |
| 🔬 Elemento práctico / Experimento | A demostración é funcional, clara e todos/as o equipo participa. O experimento ilustra perfectamente a teoría | A demostración funciona e ilustra o proceso. Hai participación do equipo | A demostración existe pero non funciona completamente ou non ilustra claramente o proceso | Non hai demostración práctica ou é ininteligible | /4 |
| 🎨 Calidade do produto final | Produto coidado, creativo, autoexplicativo. Combina creatividade e rigor científico. Visible a cadea enerxética | Produto completo e presentable, con información clara e organizada | Produto incompleto ou pouco coidado, pero contén os elementos esenciais | Produto moi incompleto ou non presenta a cadea enerxética | /4 |
| 🎤 Exposición oral | Todos/as membros falan. Linguaxe claro, mirada ao público, boa estrutura. Responden preguntas con seguridade | Estrutura clara, a maioría do equipo fala. Boa comunicación xeral | Exposición desorganizada ou só fala 1-2 membros. Dificultade para responder preguntas | Exposición moi breve, incompleta ou só le do papel | /4 |
| 🌱 Sostibilidade e reflexión crítica | Reflexión profunda sobre impacto ambiental, diferencia entre renovable/non renovable e propón melloras concretas | Menciona sostibilidade e relaciona correctamente co proceso estudado | Menciona sostibilidade pero de forma superficial ou incorrecta | Non menciona sostibilidade nin impacto ambiental | /4 |
| 🤝 Traballo en equipo | Todos/as os membros teñen rol visible, contribución equitativa e o equipo mostra cohesión e organización | Roles repartidos, a maioría participa activamente | Participación desigual: algún membro case non participa | Un só membro fai case todo o traballo | /4 |
Autoavaliación e coavaliación do equipo. Linguaxe accesible e visual para 6º EP.
Preme as estrelas de cada criterio para avaliar o voso equipo. Podedes usala como autoavaliación ao rematar a sesión 2, e tamén para avaliar outros equipos durante as exposicións.
Sabemos explicar como se transforma a enerxía paso a paso
O noso experimento ou maqueta functiona e demostra o proceso
Está ordenado, explícase só e usamos palabras científicas correctas
Todos/as falamos, miramos ao público e nos entenderon
Explicamos se é renovable e que impacto ten no planeta
Repartimos o traballo, todos/as axudamos e nos escoitamos